Wijze(n)uit het oosten

Als kind had ik niet in de gaten dat de drie koningen of te wel de drie wijzen uit het oosten die goud, mirre en wierook kwamen brengen aan Jezus zich niet al in de stal tussen de herders, de os en de ezel stonden te verdringen bij de kribbe, maar pas ongeveer twee jaar later arriveerde. Ook het idee dat deze mannen met zijn drietjes op hun drie kamelen waggelend door de woestijn trokken achter een ster aan, lijkt niet erg realistisch. Bovendien, kwamen ze wel uit het oosten?

Het is meer voor de hand liggend dat ze met een behoorlijke huishouding met een colonne bedienden en lastdieren met de gaven voor Jezus aankwamen bij de burgemeester van Jeruzalem en later in Betlehem. En waren het er wel drie?? Maar waarom maakten die mannen een dergelijke expeditie. Wat was de betekenis in geestelijk opzicht van hun bezoek?

Waarom dit is gebeurd staat niet in de Bijbel. Nu heb ik de typische eigenschap om mij te pas en te onpas af te vragen waarom iets zo is als het is, maar ik kon hier in eerst instantie echt geen draai aan geven die zinvol leek.
Iets wat hier een beetje op lijkt is dat van de geschiedenis van de kamerling uit Ethiopië. Deze minister zit hobbelend in zijn rijtuigje langs een stille weg, hardop uit de profeet Jesaja te lezen. Ineens staat Philippus voor zijn neus die inhaakt op wat hij aan het lezen is en hem vertelt dat dit over Jezus gaat. De man wordt gelovig en sticht bij thuiskomst de Ethiopische kerk.
Dit is een helder verhaal van een reiziger waarvan je ook kunt zeggen dat dit Gods bedoeling was om het evangelie over de wereld te verspreiden. Maar waarom deze wijzen uit het oosten? Twee jaar na de geboorte nota bene. Jezus moet al wel hebben kunnen lopen en zelf al aardig wat woordjes kunnen praten tegen de tijd dat ze aankwamen, maar het is uitgesloten dat Hij hen iets heeft kunnen vertellen over het doel van zijn komst op aarde zodat die mannen de boodschap mee naar huis konden nemen.

Waarom denken we dat deze wijzen uit het Oosten kwamen? Kort en simpel, uit het Westen konden ze niet komen, wij liepen toen nog in rendiervellen. Aangezien de wijzen zo lang onderweg zijn geweest is het ook niet waarschijnlijk dat ze uit Mesopotamië kwamen. Er zullen zeker wel diplomatieke betrekkingen zijn geweest tussen de meeste landen daar en Israël en een koninklijk bezoek gaat dan altijd gepaard met veel voorbereidingen. Dat was hier niet het geval, Herodus wist van niets. Het is dan ook meer waarschijnlijk dat deze mannen van veel verder kamen, mogelijk uit India of nog verder. Aangezien het boeddhisme daar al omstreeks 563 vC. ontstond is het niet denkbeeldig dat zij boeddhisten waren.

Het Oosten heeft al heel lang iets mystieks gehad. Zowel in die dagen als nu. Onze na-christelijke cultuur wordt al jaren overspoeld met zaken uit het Oosten. Religieuze gewoonten die hun oorsprong vinden in het hindoeïsme en boeddhisme, vinden hun oorsprong in het kosmische gods en wereldbeeld van daar. Zaken als geneeskrachtige edelstenen, en sieraden, acupunctuur, homeopathie (via westerse omweg), transcendente meditatie, yoga, zen, Yin en Jang en de hele 'santa-kraam' die staat uitgestald op de paranormaalbeurs in de Pieterskerk. Dingen die deze landen niets dan een krom beeld van de schepping (heilige koeien en wormen), gruwelijke armoede (waarom zou je een arme helpen die dit is geworden door zijn eigen slechte karma), genadeloze maatschappelijke apartheid (kasten en paria’s) hebben voortgebracht vinden daarin hun oorsprong.

Dit negatieve beeld van het Oosten was er in de dagen van de oude Israëlieten ook al. Het is verrassend hoe actueel Jesaja klinkt als Hij profeteert tegen de Israëlieten en zegt ‘Voorwaar U heeft uw volk, het huis van Jakob verworpen, omdat het geheel beïnvloed is door het Oosten en toverij pleegt als de Filistijnen en samendoet met kinderen van buitenlanders.’ (Js 2:6) Hierbij moet dan wel de kanttekening worden gemaakt dat met het daar bedoelde Oosten wel Babylon werd bedoeld. De tegenwoordige New Age beweging die zo dol is op al dit soort boeddhistische, en hindoeïstische ‘nieuwigheden’ is dus nog ouder dan de weg naar Rome om niet te zeggen Babylon. En zelfs het oude Volk van God was al besmet door de gebruiken van het Oosten, honderden jaren voor de geboorte van Jezus. En nu komen er juist koningen van de landen van deze oerheidense religie Jezus hulde brengen. Wat is hier aan de hand?

In mijn zoektocht naar een antwoord op deze vraag kwam ik uit in Ezechiël. Maar eerder eigenlijk al in de tabernakel. In de tabernakel was de ingang van het complex en de tent van de samenkomst naar het oosten gericht. In Ezechiël (43:1-4) zien we hoe de heerlijkheid van God uit oostelijke richting kwam en het huis van God door de oostelijke poort binnenging. In hoofdstuk 46:12 lezen we verder hoe de profeet ziet hoe de vorst, met de offers naar binnen gaat naar Gods troon. Deze Vorst is niet een gewone koning. De koningen in Israël mochten niet offeren aangezien zij niet uit de stam van Levi kwamen. Deze Vorst die kwam uit het oosten was Jezus die zichzelf als Lam van God offerde. Wat dat Lam van God nog meer was komt tot uitdrukking in de gaven van de koningen uit het oosten die bij Jezus op bezoek kwamen. Het goud wat deze koningen offerden was het beeld van zijn koningschap, het mirre het beeld van zijn lijden en de wierook het beeld van zijn priesterschap.

Deze koningen waren dus niet de representanten van de heidense traditie en hun gaven waren niet zomaar een cadeautje. De koningen uit het Oosten symboliseerden de Grote Koning, de Grote Vorst die, zoals de zon opkomt uit het oosten, uit het Oosten zal komen en Gods heiligdom binnen gaan met zijn gaven. Met zijn koningschap (goud) , zijn lijden als Lam (mirre) van God en als Priester (wierook) van de Allerhoogste God zal hij er zijn om de zaken te regelen voor ons die boven onze macht liggen.

Het is natuurlijk maar zeer de vraag of de wijzen uit het oosten zich bewust waren van de betekenis van hun komst, maar ze gingen toch maar. Ze lieten zich, ondanks hun verkeerde godsbeeld leiden door het licht dat hen voorging naar het Kind in Betlehem en zo werden ze het eerste beeld van de Grote Vorst die even als zij, zou komen uit het Oosten.
Wat zou het toch geweldig zijn als we ons ook lieten leiden door het Licht van God en niet door de goddeloze rituele, tradities en de wijzen van het oosten, maar dat we ons zouden laten leiden door de Wijze die zal komen uit het Oosten.

Kees